Os raposos e a ciencia

Para lerdes o artigo, premede na figura

Advertisements
Imaxe | Posted on by | Deixar un comentario

Casa de Pedro Román (Edificio Ferro) (1889)

Panorámica

O edificio coñecido popularmente como “Casa de Pedro Román” ou “Edificio Ferro ”, situado no número 6 da rúa Joaquín Yañez, é unha das edificacións históricas máis importantes da cidade de Vigo. Actualmente acolle as instalacións da Biblioteca Pública Juan Compañel(1) , rara avis nesta cidade, que só conta con outra de carácter oficial; a Biblioteca Municipal Xosé Neira Vilas, situada no “Calvario” vigués.

Os Almacéns Ferro. Nome popular do edificio.

Anuncio 1966

O edificio Pedro Román, tivo historicamente certa querenza polo ramo téxtil. Despois de ter albergado o comercio do seu propietario, acolleu durante moito tempo aos Almacéns Ferro. Este establecemento comercial formou parte importante do pequeno emporio téxtil iniciado polo prestixioso comerciante Abundio Ferro Nuñez quen, procedente de Vilanova dos Infantes, establecerase en Vigo.

Abundio Ferro, naceu en 1861 na ilustre vila que actualmente, como parroquia, integra o concello de Celanova, producíndose o seu pasamento na súa cidade de adopción, o 23 de xullo de 1945. Xunto cos súa dona, fillos; irmán político, Víctor Miguez, e fillo político, Fernando Rey Sanz, desenvolverían un importante labor no ramo do comercio téxtil na cidade olívica. Por iniciativa do “clan” dos Ferro viron a luz establecementos de tanta sona como: “Almacenes Ferro”, “Almacenes de Vda. de Camilo Ferro” e “Las tres BBB”; a Victor Miguez, débese, “Confecciones Miguez”, comercio asentado tamén na rúa Joaquin Yañez, xusto fronte aos Almacenes Ferro; e, a Fernando Rey Sanz, a propiedade, xa nos postremeiros anos de vida do afamado establecemento comercial  “El Fin de Siglo”(2) .

Necrolóxica

O Casino de Vigo. Outro destacado rendeiro.

Outro dos arrendatarios acollidos na Casa Pedro Román foi a sociedade “El Casino”. O Casino, que abriu as súas portas en decembro de 1847 co nome de Circo (ou Círculo) Recreativo de Vigo, foi a primeira entidade asociativa que, como expresión das clases acomodadas, emerxeu na industrial urbe viguesa. Con marcado carácter elitista, comprometíase no seu primeiro regulamento, a levar adiante a organización de concertos, conferencias e a celebración mensual dun baile. En 1892, instalada xa na Casa de Pedro Román, e estando a espera do mobiliario para o gran salón de baile, a xunta directiva decidiu abrir os salóns do círculo cada domingo do inverno ás familias dos asociados. Entre os seus fundadores destacaba a figura do liberal Ramón Buch Díaz, persoeiro de fondo compromiso cos valores democráticos quen, en representación de Vigo, formou parte da “Junta superior de Gobierno de Galicia” e participou de xeito destacado na Revolución Galega de 1846; anteriormente,  en 1840, na sublevación en apoio ao cambio de goberno promovido polo xeneral Espartero para poñer fin as políticas conservadoras da rexencia de María Cristina; e tamén, no pronunciamento republicano-esparterísta que, en resposta a caída de Espartero, deuse na cidade de Vigo a finais de 1843.

Finalizando o ano 1900, coa emblematica entidade ocupando o primeiro e segundo andar da casa de Pedro Román, produciuse un curioso episodio que foi profusamente difundido nas crónicas de sucesos dos xornais, e no que a sociedade “El Casino”, adquiriu un rol protagonista non buscado. O diario compostelá a “Gaceta de Galicia” de 14 de decembro, na sección “Dicen en Vigo” relatábao deste xeito: En el momento que pasaba la procesión de Santa Lucía por la calle de Joaquín Yañez, ocurrió una sensible desgracia. Hallándose en el balcón de la sociedad “Casino”, presenciandola, -varios oficiales de infantería, desprendiosele á uno de ellos el sable, que cayendo a la calle, alcanzó a una mujer y a un niño, siendo ambos heridos levemente en la cabeza y en la cara. Recogidos en el comercio de don Pedro Román, fueron auxiliados.

Antes de instalarse na que sería a súa sede máis simbólica, o suntuoso edificio que albergaba o Teatro García Barbón (daquela chamado Rosalía de Castro), ocupou, desde outubro de 1919, os baixos da casa de Rodriguez Bonín situada na céntrica rúa de Príncipe. O xornal “El Diario de Pontevedra”, anunciaba a inauguración desta sede cun concerto baile a cargo do “afamado Quinteto Cerviño”; e, tres anos máis tarde, a asociación facíase con terreos na “Finca del Carmen”, a inmensa parcela que actualmente acolle ao Instituto Santa Irene e o pavillón de deportes, para emprazar neles un parque de recreo con instalacións para celebración de bailes, deportes e espectáculos.

García Barbón en construción. Foto PPKO

A inauguración da nova sede, na rúa Policarpo Sanz, financiada por vontade de García Barbón a través das súas herdeiras, e proxectada polo arquitecto Antonio Palacios, produciríase o 7 de novembro de 1926(3). Neste emprazamento permanecería ata o ano 1982, cando o inmoble, que fora adquirido pola “Caja de Ahorros Municipal de Vigo”, no ano 1973 para convertelo en Centro Cultural, acordou a súa non continuidade. A decisión de instalarse neste local, non foi doada, e precisou da forte implicación do seu, por aquel tempo presidente, Alfredo Pérez Viondi, quen empeñado en converter a sociedade nun autentico Ateneo, vinculou a súa continuidade no cargo ao cambio de emprazamento. A decisión de trasladarse a nova asento tomouse, por considerable maioría, en asemblea de socios celebrada o 3 de febreiro de 1926.

Ata a chegada da sublevación militar de 1936, o círculo levou adiante plans innovadores, algúns, cun marcado carácter formativo, como era o caso do proxecto “Huespedes de Honor”(4) . Mentres outras sociedades esvaeceron coa arribada da ditadura; a elitista “El Casino”, soubo adaptarse ao franquismo, pero non foi quen de sobrevivir á chegada do século XXI. O maior peso das actividades recreativas sobre as de instrución e cultura, e a consolidación dun elitismo, fornecedor de pautas de funcionamento cada vez máis anacrónicas, faría que a sociedade desaparecera no ano 1992.

Obtención de licenza e proceso construtivo

A construción, tal como hoxe a coñecemos, foi deseñada polo mestre de obras Jenaro de La Fuente Dominguez á demanda de Pedro Román San Román, propietario do edificio preexistente; quen, o 23 de xaneiro de 1889, presentou no rexistro do concello o escrito de solicitude de permiso para introducir modificacións na fachada da rúa Imperial (actual Joaquín Yañez), e nos vans do mesmo edificio polo lado da casa que lindaba coa rúa Desengaño (actual Fermín Penzol)(5) .

Os planos de Jenaro de la fuente

Pedro Román, que se declaraba, “del comercio”, propietario e veciño de Vigo, comezaba o escrito mostrando que o seu desexo inicial era o de instalar, no andar baixo da súa propiedade, o seu comercio de tecidos, e dado que o local só precisaba de reformas interiores, que non afectarían ao ornato público, o parabén municipal tornábase facultativo. A decisión de presentar solicitude para a reedificación da fachada á rúa Imperial(6), aliñándoa coa casa dos herdeiros do Sr. Donesteve e situada poucos metros mais abaixo, debérase, en boa parte, a unha medida que o cabido municipal anunciara en relación co chamado Arco de Quiros(7). A idea da municipalidade era proceder a súa expropiación a fin de facilitar o transito público por ese sitio.

Arco de Quiros

A xuízo do comerciante, este acordo corporativo beneficiaría considerablemente o lucro do seu xa importante e ben nutrido comercio de xénero; por iso, estaba disposto a modificar a aliñación da fachada da súa casa, argüíndo ademais que isto suporía a eliminación dun atranco fronte á desembocadura do arco; deste xeito, escribía, complementaba as actuacións municipais na procura dun paso máis doado pola zona.

O proceso de reedificación foi moi complexo e estivo sementado de incidencias de diferente natureza. O sete de outubro de 1889, a Corporación, ordenou a suspensión das obras aducindo os seguintes motivos: non ter satisfeito o imposto sobre as edificacións; non terse provisto da necesaria licenza; e, ademais, por invadir cunha importante acumulación de pedra, a pequena praza situada fronte a fachada. Pero o contratempo máis salientable, e que máis afectaría ao calendario de obras, foi o rexeitamento maioritario expresado pola veciñanza das rúas Imperial e Desengaño. A reclamación dos veciños viña subscrita por Francisco Parada Lorenzo como veciño e apoderado de Dª Joaquina Lafuente e 32 sinaturas máis, entre as que contaban nomes como o de Dolores de Donesteve y del Hoyo, Cándido Soto, A. Yañez Chao, Antonio Vázquez, Vicente Méndez Quiros, etc.

No foi doado desenturbar o panorama que se lle presentaba a Pedro Román para acadar os obxectivos de remuda do seu inmoble. Había, por unha banda, a orde de paralización das obras; unha nova solicitude licenza para elevar 80 cm máis o entramado do piso principal; e o recurso dos veciños solicitando manter a aliñación da fachada da rúa Imperial; e a maiores, o problema que se derivaba das obras na fachada da rúa Desengaño que, segundo alegaban, impediríalle a rúa acadar o ancho de 15 m, e en consecuencia, poder ser considerada continuación da rúa Marques de Valladares. Para buscar resposta a tantas incógnitas, o alcalde encargou á comisión de Obras a realización dun informe que dera a luz suficiente para a posterior toma de decisión da corporación.

A Comisión de obras, en contestación ás demandas presentadas polas afectadas, en escrito de 25 de febreiro, resumía así as súas reclamacións:

Piden los vecinos y propietarios, en su instancia del veinte y cinco, que se rectifique y varié las líneas, que se hayan dado al Sr. Román para su casa con fachadas á las calles Imperial y Desengaño, fundándose para ello, y por lo que respecta á la calle Imperial, en que es perjudicial la línea para el desahogo de la población, que se estrecha y reduce la calle precisamente en un sitio, que necesita mas grandes desahogos y, mayores estructuras, que las que hoy tiene, porque es de notoriedad indiscutible que la circulación de gentes es considerable y el ir y venir de carros con equipajes y mercancías incesante”; y alegando, respecto a la línea de la calle del Desengaño, que siendo continuación de la de Marqués de Valladares, era forzoso contara con el mismo ancho de quince metros.

As conclusións do ditame da comisión de Obras, expresadas de xeito categórico, amosáronse sensibles as propostas de reforma que, elaboradas por Jenaro de La Fuente, foran presentadas perante a alcaldía por Pedro Román. A comisión, despois de rebater cada unha das obxeccións presentadas pola xunta de veciños, remataba o informe enunciando unha serie de propostas dirixidas á corporación municipal. Así rezaba a literalidade da resolución:

PRIMERO. Que se permita al Sr. Román elevar el entramado del piso principal a ochenta centímetros sobre el actual, previo pago del arbitrio por la mayor obra que ejecutare.
SEGUNDO. Que no puede estimarse la solicitud presentada por los vecinos por las razones que van expresadas (nos parágrafos anteriores do informe explicitábanse estas) y
TERCERO. Que puede permitirse al Sr. Román, en virtud también de las razones que van expuestas que ejecute las reformas que juzgue conveniente en la fachada de la calle del Desengaño, que no está sujeta a alineación alguna, previo conocimientos de la Corporación y pago también del arbitrio municipal por la mayor obra que lleve a cabo.

Na sesión de 6 de marzo do pleno da Corporación Municipal, despois da correspondente deliberación, sostida principalmente entre os señores, Fandiño, Barcena, Montenegro, Ramos, Conde e Migues; resolveu, que o veredicto emitido pola Comisión estaba axustado aos preceptos legais do Excmo. Concello; e, por unanimidade, aprobou as conclusións da Comisión. E ademais, con carácter provisional, e en concepto de arbitrio(8), decidiu autorizar o orzamento de vinte seis mil catrocentas pesetas; do cal, o promotor ingresaría o dous por cento na caixa do Municipio.

Pedro Román San Román

A Hemeroteca consultada non é moi prolixa en noticias sobre Pedro Román San Román, e o carácter das publicadas, pouco coñecemento aportan sobre as súas actividades socias, vida familiar, etc; e mesmo, non son o suficientemente substanciosas para mostrar a significación que a súa figura debeu atanguer, tanto no eido económico, como no empresarial e mesmo no político. Atópanse pequenos apuntamentos referentes as súas actividades como comerciante e banqueiro, pero a maioría das encontradas certamente lindaban a futilidade; como aquela que recollía o Diario de Pontevedra no seu número de 24 de decembro de 1897, na que se lle atribuía un suposto fado. A nova viña a dicir o seguinte: Recordarán nuestros lectores que en el sorteo de Navidad del año pasado el premio de 20.000 pesetas que toco a la Administración de Vigo, correspondió a uno de los billetes que nuestro convecino el comerciante D. Pedro Román había remitido al Brasil. Al mismo corresponsal de aquella República remitió este año el Sr. Román billetes de Puenteareas y también tienen otro premio de 20.000 pesetas en el número 25,997.

Como antes se adiantou, son escasas as referencias atopadas sobre a vida familiar de Pedro Román San Román. O xornal Faro de Vigo, de 30 de xaneiro de 1903, con motivo do seu pasamento, publicaba unha necrolóxica que subministraba algúns datos sobre a súa procedencia, actividade profesional e familia. Pedro Román, dicía, era natural de Villar de Ciervos, localidade situada na comarca da Maragatería, na provincia de León; sinalando, ademais que, no momento da súa morte, levaba en Vigo arredor de corenta anos dedicado permanentemente á tarefas mercantís, as que lle permitiran reunir unha cuantiosa fortuna; e, engadía, que a súa marca, á parte de en Galicia, gozaba de renome en Madrid, Barcelona e outras prazas.

Escrito de réplica ao Alcalde

Na breve nota salientábase unha sobresaínte característica da súa personalidade: a “enteireza indomable”. Apuntábase, como proba, o preito sostido co Banco de España, en relación a si este podía ou non, entregar moeda fraccionaria no cambio de billetes, e no que o comerciante e tamén banqueiro, lograría vencer á poderosa institución de préstamo. Neste sentido, convén lembrar como novo considerando desta calidade do seu carácter, a persistencia mostrada na defensa dos seus intereses no desenvolvemento do expediente de reforma da súa casa; a modo de dato recordar a replica de 5 de febreiro de 1889 (Inicio do escrito na imaxe adxunta) exhaustivamente fundamentada, onde mostraba a desconformidade coa, ao seu ver, forma imprecisa en que se lle concedía permiso de edificación.

Facíase, por último, no parágrafo dedicado ás condolencias, unha relación dos familiares máis achegados. Deste xeito, sábese que Pedro Román tiña tres fillos (Luis, Enrique e Félix); en relación coas fillas, na nota non se facía a mesma especificación, limitándose a unha referencia xenérica “hijas”. Polo exemplar de 29 maio de 1898 do xornal “La idea moderna”, que se definía como o “ diario democrático en Lugo”, sabemos que, as fillas eran dúas: Pura e Pilar.

En relación co negocio comercial, as novas eran tamén escasas, limitándose os xornais a reflectir operacións de descarga de mercadorías no porto vigués. Algúns exemplos: o 20 de xullo de 1865, o diario “El Miño”, publicaba que, procedente de Barcelona o “Vapor Cervantes” que facía ruta en réxime de cabotaxe descargara na Aduana de Vigo catro vultos de tecidos para D. Pedro Román; o mesmo xornal, o 19 de abril do seguinte ano, notificaba o desembarco dunha caixa de seda e algodón, que procedente de Valencia fora traída polo vapor Francoli, da compañía Astergui. O 14 de xullo de 1879, desta vez era o Faro de Vigo, que anunciaba a chegada do vapor Duro que, en réxime de importación por cabotaxe, traía desde Barcelona 16 fardos de tecidos; e, o 18 do mesmo mes era o Vapor Julián o que traía, nesta ocasión, 13 caixas de fío de lino. No ano 1905, dous anos despois do seu falecemento, “El Noticiero de Vigo” volvía a dar testemuño da actividade do comercio de tecidos, agora baixo a firma “Hijos de Pedro Román”, nesta oprtunidade, consistía nunha caixa de tecidos de algodón que foran descargados no molle de Comercio polo vapor “Cabo Creus”; etc, etc.

Santander: Incendio do Cabo Machichaco

Na pescuda a través dos xornais da época, non podía faltar a participación nas subscricións populares, a máis das veces, destinadas a paliar as desventuradas xeradas polos moi habituais graves sucesos que producían perdas, desgrazas e sufrimentos. O Faro de Vigo de 5 de decembro de 1893, puña de manifesto a colaboración de Pedro Román, coa cantidade de 5 pesetas, na colecta iniciada pola Xunta Directiva da Exposición Rexional de Agricultura, Industria e Minería que se ía a celebrar en Vigo, e que estaba destinada a socorrer ás familias desvalidas das vítimas ocasionadas pola “catástrofe de Santander”(9). A listaxe de subscritores, que naquel momento acumulaba a cantidade de 4.035 pesetas, estaba encabezada pola Marquesa del Pazo de La Merced con 250 pesetas; o Conde de Torre Cedeira con 500 e José García Barbón, con tamén 500 pesetas. A Xunta iniciadora da subscrición, que estaba presidida por Francisco Molíns, acordara ese mesmo día repartir do recadado, dúas mil pesetas, entre as familias galegas dos que pereceran no citado sinistro.

De volta as súa actividade bancaria; o Diario de Pontevedra, o 21 de xuño de 1902, informaba sobre unha operación, que o acreditaba como un notable participe do mundo das finanzas. A nova, referíase a unha importante subscrición realizada pola sucursal de Pontevedra do Banco de España, que, daquela, dirixía Francisco Riestra, dicía así: Por las noticias que hemos recibido, en las últimas horas de la tarde de ayer alcanzaba la suscripción en aquella plaza, unos cinco y medio millones de pesetas, siendo la partida más importante de millón y medio suscripta por el comerciante D. Pedro Román. Sábese tamén que os seus fillos, baixo a marca Hijos de Pedro Román continuaron coa actividade bancaria con despacho en Vigo.

No ano 1905, morto xa Pedro Román, o xornal “Noticiero de Vigo” de 20 de setembro, con motivo do falecemento de Rodrigo Sánchez Padín, comerciante e antigo colaborador seu, abundaba na faciana de banqueiro do Sr. Román: Don Rodrigo Sánchez, antiguo apoderado de la casa de Banca de D. Pedro Román, era ahora socio de la misma y había contraído matrimonio con una de las hijas de aquel notable hombre de negocios.

Dúas derradeiras referencias a fin de ir completando o máis posible a descrición da figura de Pedro Román San Román; aludindo agora a aspectos sociais e políticos. No primeiro ano do século XX, a maioría dos dependentes de comercio, industria, farmacias, salóns de peiteado e barbería, quioscos da Pedra etc,etc; da cidade viguesa, involucráronse nunha reivindicación a prol da non apertura dos establecementos en domingo. A demanda dos traballadores contou co seguimento maioritario das empresas; e, a meirande parte das que abriran as portas, pecháronas máis tarde atendendo ao rogo das comisións que percorrían as rúas con ese obxecto. Mención aparte merece a postura adoptada polos Sres. Castro, viúva de Simeón García, Arbones e Pedro Román, que mantiveron os seus establecementos abertos. Estes almacenistas de tecidos, argüíndo o seu descontento pola falta de información previa dos convocadores, informaron ás comisións que aceptarían a petición dos traballadores se, na reunión que os patróns manterían posteriormente, a posición fose unánime; pero, se algún se opuxese á demanda, eles seguirían igual conduta.

O comportamento mantido neste conflito polo comerciante Román aporta unha nova característica do seu talante: a de pertencer ao sector do colectivo empresarial mais insensible ás demandas dos asalariados. Este xuízo adquire maior solidez, se se ten en conta que, o único incidente que se deu durante a xornada de loita foi o acontecido precisamente diante do seu almacén. O suceso acaeceu, cando a comisión dos dependentes de comercio se achaba informando ao comerciante e, desde o numeroso grupo, que se achaba fronte a porta, partiu unha pedra que foi dar nunha das vidreiras, rompendo un pequeno cristal da parte superior. O feito de que o único episodio de enfado violento se producise diante so seu almacén, podería ser tomado como un indicador do sentir dos traballadores pola dura e sostida posición amosada polo empresario, no ámbito das relacións laborais.

As comisións deron conta aos seus compañeiros das xestións realizadas e das contestacións obtidas dos donos dos establecementos. Designouse unha comisión permanente que debía continuar os traballos acerca dos xefes e das autoridades ata conseguir o peche xeral. Terminada a reunión unha comisión visitou ao alcalde; e, este, prometeríalles buscar unha fórmula de arranxo para que non se abriran os domingos os quioscos establecidos na Praza de A Pedra; e tamén, comprometíase a estudar fórmulas para que as farmacias pecharan os domingos, ben establecendo gardas ou en outra fórmula calquera …… Este episodio de reivindicación laboral permite achegarse ao coñecemento sobre o grao de conciencia, nivel de organización e capacidade de mobilización dos traballadores vigueses no limiar do século XX; así mesmo, aporta datos sobre a idiosincrasia dos patróns e sobre o talante mediador das autoridades locais.

Aínda que a Pedro Román non se lle coñeza o exercicio da acción política directa, a súa condición económica e status social adquirido capacitábao, como a todos os do seu rango, para unha sinuosa posibilidade de influencia e de decisión política. Con motivo da elección a senadores, Pedro Román, como membro do sector de electores maiores contribuíntes da cidade, estaban habilitado para decidir os compromisarios que, posteriormente, nas deputacións provinciais, elixirían aos tres senadores que lle correspondían á provincia. Curioso sistema de elección: os ricos elixen aos que lexislan para ricos e pobres.

Características do edificio

Como se infire do texto transcrito anteriormente do expediente da Casa de Pedro Román, que se garda no Rexistro Municipal de Vigo, o proxecto de Jenaro de La Fuente foi de reedificación dun edificio anterior, e tivo como actuación máis sobranceira, a reforma completa da fachada principal, a que dá á actualmente chamada Joaquín Yañez (antes Imperial). O proxecto orientouse para dar satisfacción ás necesidades que se derivaban da polivalencia dos usos ao que o inmoble se ía a destinar. No andar baixo asentábase o comercio de tecidos do propietario, mentres que, no primeiro andar, o amplo e elegante salón de baile da sociedade “El Casino”, o que hoxe aberxe a sala de lectura principal da Biblioteca Pública. Como signo máis significativo desta adaptación, a configuración do frontispicio, esparexido de grandes vans que garantían a entrada de abundante luz, á vez que provía de lixeireza ao edificio.

Jenaro de La Fuente, como era común na arquitectura daquel tempo; para a restauración do edificio preexistente, asume a óptica ecléctica que proliferou no Vigo de finais do século XIX, proxectando a fachada principal seguindo a pauta dun eclecticismo clasicista, onde cada piso, dentro do mesmo esquema compositivo ten unha ornamentación propia e diferente. O espazo ordénase cunha sucesión alternativa de pilastras e grandes vans. As pilastras, acanaladas, presentes tanto no primeiro como no segundo andar, constan dun esvelto plinto e con capiteis diferentes no primeiro e segundo andar.

Fachada principal

O arquitecto, deseñou unha fachada principal (a que aparece na foto) de sobrias e elegantes liñas, nas que a xenerosidade de granito non fai restar a sensación de lixeireza que lle aporta a reiterada sucesión de fiestras separadas polas finas pilastras. Obsérvanse, ademais, arcos escárzanos, arquitrabes, frisos con denticulados e cornixas cunha afiligranada decoración e cun salientable traballo de cantería. A ornamentación remárcase aínda mais na primeira planta coa molduración dos arcos e a cinta de meandros con rosetas incrustadas ritmicamente a modo de greca entre capiteis.

A fachada lateral, a da rúa Fermin Penzol, recibe unha menor atención. É maciza e sen ornamentación, e na que os vans, distribúense harmoniosamente cercados por un marco de cantería en medio dun paramento revestido e pintado.

Fachada lateral

REFERENCIAS

(1)       As orixes da Biblioteca Pública Juan Compañel están na Biblioteca Popular de Vigo, creada por orde do Ministerio de Educación Nacional en 1942. Instalada nun local de alugueiro da Praza de Compostela, onde permanecería co nome de Biblioteca Pública Jaime Solá ata 1979, ano en que foi trasladada a unha nova sede na rúa Romil. Os primeiros trinta e cinco anos de vida da institución foron precarios debido ás pequenas dimensións do local, e aos escasos recursos fornecidos á institución para a adquisición de fondos bibliográficos, nutrindose basicamente de doazóns.
A segunda etapa, a da rúa Romil, supuxo unha importante mellora. Máis espazo para sala de lectura, almacén e outras dependencias e un notable incremento do cadro de persoal. A demanda social deste servizo medrou de xeito tan ostensible que antes de entrar na década dos noventa xa quedara novamente pequena o que provocou que o Concello decidira mercar o edificio Ferro para instalar alí a nova biblioteca, encargándolle a reforma ao arquitecto Luis Arranz Alguero. En 1995 quedou inaugurada pasando a denominarse Biblioteca Pública Central de Vigo.
En outubro de 2013, a petición do Colectivo Cultural “A Nave das Ideas” a Corporación Municipal, aprobou por unanimidade, darlle a Biblioteca Pública Central de Vigo, o nome de Juan Compañel, figura clave Rexurdimento galego, en recoñecemento a súa tarefa como editor e impresor da obra de Rosalía de Castro, “Cantares Gallegos”, e como , director de xornais de claro carácter progresista e galeguista, como, “La Oliva” e “EL Miño”.
(2)        Os almacéns El Fin de Siglo, que nacera en 1889, por iniciativa dos irmáns Ceferino e Eduardo Posada Conde, como comercio de tecidos, cereais e produtos diversos, durante o primeiro terzo do século XX foi considerado como o comercio máis elegante de Vigo. En 1909 a firma Piñeiro e compañía(en 1935 seguía nas mesmas mans) faise cargo da titularidade do firma, manténdose incólume o seu prestixio. Tanta importancia acadou que varias fabricas destinaban a este establecemento toda ou gran parte da súa produción: camisas de señora e de nena, calzón, sobrecorsés, pantalóns, chambras, enaguas, lenllas, sabanas, almofadas, etc. En 1928, abandona a Porta do Sol trasladándose ao número 40 da rúa de Príncipe, ocupando o andar baixo do Hotel Europa. O antigo edificio da Porta do Sol, sería demolido, e no seu lugar, no ano 1934, levantaríase o edificio Galoia, construción de estilo racionalista deseñado polo arquitecto Romualdo de Madariaga Céspedes por encargo das irmáns Elena e Práxedes Salgueiro, sobriñas do filántropo García Barbón.
Nesta suma de referencias aos acontecementos máis destacados da historia de “El Fin de Siglo” comentar que o 2 de febreiro de 1930, o xornal El Pueblo Gallego, reproducía un anuncio onde o propietario Albino Piñeiro, quen, con motivo da reforma do comercio anunciaba a liquidación de existencias. En 1940, publicada tamén no mesmo xornal, unha crónica atribuía a propiedade do negocio a Alvaro Rey, como sucesor de A. Piñeiro. E, finalmente na nota necrolóxica de Abundio Ferro (1945), publicada tamén en El Pueblo Gallego, citábase como propietario ao seu fillo político Fernando Rey Sanz.
(3)        EL CASINO DE VIGO. Se inauguró ayer el nuevo domicilio social del Casino de Vigo, en el soberbio edificio del nuevo teatro García Barbón, y cuyas obras fué autor el gran arquitecto gallego D. Antonio Palacios.
Tal como se ha instalado la sociedad significa un evidente progreso para Vigo.
Sus elemento directivos, entusiastas y amantes de la cultura, entre los que destacan el culto presidente D. Alfredo Pérez Viondi, se propone hacer del centro un verdadero Ateneo, desde cuya tribuna hablarán a los vigueses, las personalidades literarias, científicas y políticas mas significativas de Galicia y España.
Con arreglo al programa anunciado, a las doce de la mañana y por el párroco de Santa María, don Faustino Ande, tuvo lugar la bendición de los locales, celebrándose más tarde la apertura oficial, al que asistieron autoridades, representaciones de centros y prensa, siendo obsequiados todos con un lunch.
A las dos de la tarde tuvo lugar el banquete con que la sociedad obsequió a las autoridades locales y regionales, socios de mérito del Casino, Comisión gestora de la adquisición del local, presidentes de las sociedades de recreo, de la ciudad de la Oliva, y a la prensa local y regional.
De noche se celebró el baile, con que fueron obsequiadas las familias de los socios, y en el que las mujeres viguesas, lucieron toda la belleza, que es característica de ellas.
Los muebles que lucen en los hermosos salones del Casino fueron confeccionados en la casa Rodolfo Alonso Lamberty, de aquella ciudad.
En todo ello se encuentra patente el sello de la distinción, de la riqueza, del buen gusto i de confort. Está compuesto a base de confortable tipo inglés y es de una grata severidad.
Los sillones se hayan forrados en rica piel de vaca natural; la armazón es de caoba de Cuba que ilustrados a muñeca, constituyen un adorno sencillo, exquisito y de suprema elegancia.
Resulta sumamente agradable la caótica variedad de los muebles que las componen y que satisfacen toda clase de comodidades.
El soberbio “hall” del Casino, lo decoran las siete “peñas”. En el centro una gran mesa, de planta semi-ovalada, con elegantísimos sillones también de tipo inglés.
Hay dos escritorios, en ambos extremos, de dos plazas cada uno, separados por una lona que hace juego con el resto de los muebles.
Ocho son los radiadores de la calefacción del edificio, que están disimulados por un precioso mueble asimismo de caoba de Cuba.
El gran salón de fiestas, está admirablemente construido, lo adornan 30 sillas, doce butacas volantes, y cuatro sofás, todos ellos tapizados de precioso terciopelo de seda en colores gris oscuro y oro, y los respaldos de las sillas, enrejillados, y dorados.
El aspecto regio de este salón se completa con los muebles que figuran en el mismo.
La biblioteca esta compuesta por una enorme librería de cinco cuerpos, con artísticas vidrieras de catedral montadas en plomo.
En dos puertas laterales y bajo relieves ostenta el escudo de Vigo y el anagrama del Casino. Una magnífica lámpara de Renacimiento, de hierro forjado, alumbra este local.
Al acto de inauguración no asistió el Sr. Palacios, por tener que hallarse hoy en Madrid, con objeto de presenciar la inauguración del esplendido edificio de Bellas Artes de la Corte, de que es autor.
La directiva del Casino, deseando que esta fiesta, no disfruten de ella solo los socios, sino también los acogidos en la Casa de Caridad, obsequió a estos con una comida extraordinaria, rasgo del que se hicieron muchos elogios.
Felicitamos a la Comisión gestora y Directiva del Casino y con especialidad a su presidente Sr. Pérez Viondi, por el acto realizado ayer, que demuestra la cultura de esta ciudad, al inaugurar centros como el que reseñamos. (Nova publicada o 8 de novembro de 1926 no “Diario Independiente, EL COMPOSTELANO”)
(4)        Tratábase de invitar a sobranceiras figuras da cultura e da ciencia para que, durante un tempo que podía chegar aos 6 meses proporcionábaselles aloxamento a cambio de que, mentres continuaban cos seus traballos creativos ou de investigación, impartisen charlas e conferencias. Persoeiros como, Wenceslao Fernández Flórez, Julio Camba ou o mesmo Ramón del Valle Inclán, encontráronse entre os convidados.
(5)        Ocupaba aproximadamente a rúa Fermín Penzol de hoxe en día, parte da zona máis alta da rúa Carral e unha parte do inicio de Marqués de Valladares, antes de que se reestruturara a partir de 1872 esa zona co ensanche da rúa Carral que permitiu acercar o porto ao interior da cidade.
(6)        A rúa Imperial situada entre a praza da Constitución e a rúa da Oliva, foi o nome da actual Joaquín Yañez ata 1894. Nela situábase todo o comercio de novidades e tamén as dúas máis distinguidas sociedades recreativas, a Tertulia e o Casino. Non sempre se chamou así, no ano 1868, por acordo da Corporación Municipal que fora nomeada pola Xunta revolucionaria constituída tras a revolución “La Gloriosa” e que presidía Miguel Borzino y Fernández, cambiou a súa denominación por rúa de Mendizabal. Outros cambios destacados realizados nos nomes de rúas e prazas da cidade por esa Corporación, foron: a praza da Princesa pasou a chamarse “Plaza de Prim; a praza da Constiución, “Plaza de la Libertad”; a praza da Pedra, “Plaza de la Revolución”; a rúa Real cambiou o seu nome polo de rúa de Contreras; a rúa do Príncipe por rúa de Serrano, a rúa de Isabel II por rúa de Topete e o camiño de Circunvalación por rúa do Duque de la Victoria”. Outra importante decisión adoptada pola Xunta revolucionaria foi a do agrupamento dos concellos, Lavadores, Bouzas e Vigo a fin de restablecer a unidade comarcal do Fragoso; pero esta medida pouco durou xa que foi anulada por Decreto do Goberno Central de 24 de novembro de 1868. A reposición dos concellos do Fragoso impuxo a modificación da Corporación agregada. Realizadas as oportunas eleccións en decembro de 1868 conformouse un novo Concello que presidiría Anastasio Fontano Fernández, e que contaría con Miguel Borcino Fernández e Cristino Piñeiro Fernández como tenentes de alcalde e Manuél Olivié e Alejandro Lagos como síndicos, e entre os concelleiros, persoas tan coñecidas na cidade como: José Ramón Curbera, Benito Vicetto, Ricardo Solleiro, Francisco Pascual, …
(7)        O 19 de decembro de 1888, a “Hoja oficial del lunes” no seu número 139 correspondente a 19 de decembro de 1938, na sección HACE 50 AÑOS, recollía a seguinte nova en relación con esta expropiación: Se reunieron ayer los peritos nombrados por el Municipio y por el Propietario del Arco de Quiros con objeto de ponerse de acuerdo sobre el importe a abonar para la expropiación de dicho Arco. O Arco de Quiros, despois de décadas de abandono que concluíu coa declaración de ruína a mediados dos 90 do século pasado, foi recentemente rehabilitado. Segundo informaba o Faro de Vigo de 9 do 12 de 2013: La restauración del caserío burgués de la familia Quirós y su singular pasadizo, cuya construcción está datada en el siglo XIX, recuperará su esplendor el próximo mes de enero, cuando la promotora orensana Reguenga Picouto entregue la obra rematada. Los resultados ya son visibles desde el exterior, con la colocación de la carpintería de madera (Iroko) y las barandas de las balconadas, pero el secreto que todavía está oculto es el arco paralelo descubierto durante la reforma y que en unas semanas lucirá desde la Plaza de la Princesa.
(8)        Acordo tomado en sesión da Corporación municipal viguesa de 30 de xaneiro de 1889 e anotado en documento subscrito polo Secretario do Concello Enrique Huertas.
(9)        En novembro de 1893, un incendio no barco de vapor Cabo Machichaco, naquel tempo atracado no molle de Maliaño, Santander, provocou a maior catástrofe civil do século XIX español, con cerca de seiscentos mortos e arredor de dous mil feridos.
Imaxes. As panorámicas e detalles do edificio son fotografías de Fernanda Padín Ogando. O resto da imaxes foron extraídas de publicacións da época; e, as fotos de documentos, do expediente que se garda no Arquivo Municipal do Concello de Vigo.

BIBLIOGRAFÍA CONSULTADA

  1. ARQUIVO E HEMEROTECA MUNICIPAL DE VIGO. Expediente B 58 de 1884: REFORMA DE CASA PARA COMERCIO DE D. PEDRO ROMÁN SANROMÁN, c/ Imperial nº 8, I. P. Arq. Jenaro de Fuente – 13. xaneiro .1884.
  2. NECROLÓXICA ABUNDIO FERRO NUÑEZ. El pueblo gallego: diario de la mañana, al servicio de los intereses de Galicia: Num. s.n. (24/07/1945)
  3. NECROLÓXICA. DON CAMILO FERRO MIGUEZ. El Pueblo Gallego pax. 4. Mércores 22 de agosto de 1956.
  4. El CLAN DE LOS FERRO. Faro de Vigo de 3/03/2009. http://www.farodevigo.es/opinion/2009/03/03/mira-vigo/302205.html
  5. GARRIDO RODRÍGUEZ JAIME. 2000: Arquitectura da pedra en Vigo, Vigo, Construcciones Conde, ISBN 84-605-9897-7
  6. CONSORCIO CASCO VELLO DE VIGO. Blog. Arquitectura e rehabilitación-Casa de Pedro Román: música y libros. http://consorciocascovellovigo.org/blog/arquitectura-e-rehabilitacion/casa-de-pedro-roman-musica-y-libros
  7. EL CASINO ESTUVO 56 AÑOS EN EL ANTIGUO GARCÍA BARBÓN. La Voz de Galicia 21/06/2006. https://www.lavozdegalicia.es/noticia/vigo/2006/06/21/casino-estuvo-56-anos-antiguo-garcia-barbon/0003_4880887.htm
  8. EL CASINO DE VIGO. CRÓNICA ILUSTRADA DEL HISTÓRICO CASINO DE VIGO (1847-1936). Martinez Alonso, Rubén. Editorial: Alvarellos. ISBN: 978-84-89323-77-3
  9. JOSÉ SANTIAGO Y GÓMEZ. Historia de Vigo y su comarca. Editorial Maxtor. I.S.B.N. 84-9761-285-X
  10. APUNTES NOTICIEROS.INAUGURACIÓN LOCAL SOCIAL DEL CASINO EN LA CLALLE DEL PRÍNCIPE. Diario de Pontevedra. 10/10/1919.
  11. EL CASINO INAUGURA HOY SU NUEVO DOMICILIO …El Pueble Gallego nº 852. 07/11/1926
  12. DIFERENTES NOVAS SOBRE PEDRO ROMÁN SAN ROMÁN. Introdución por Aduana no comercio de cabotaxe: El Miño : Periódico de comercio y de intereses generales: Num. 862 (20/07/1865). El Noticiero de Vigo : diario independiente de la mañana: Num. 5566 (20/12/1905)
Publicado en Casas de Vigo | Etiquetado , , , , , , , , , , | Deixar un comentario

Madrid ou a “normalidade” neoliberal

Imaxe | Posted on by | Deixar un comentario

Referéndum en Catalunya (Cartas cruzadas)

Cartas cruzadas no diario Público de Pau Llonch, Alberto Garzón e Josep Maria Antentas en torno ao referéndum do 1 de octubro en Catalunya

(Extraído de Viento Sur)

Publicado en As alleas | Etiquetado | Deixar un comentario

Casa Ledo (1888)

Rúa do Pracer (1) nº 5, no inicio do expediente de reconstrución; rúa Abeleira Menéndez nº 1 e Porta do Sol nº 12, na actualidade, son datos de localización dá casa Ledo; edificio cuxo proceso de reconstrución(2) resultou abondo revesgado, tanto do punto de vista arquitectónico como do curso seguido para a obtención da súa licenza. O busilis de tanta complexidade proviña do derrubo da muralla de Vigo, aprobada en 1861 para permitir a expansión da cidade, pero que ocasionou unha importante remodelación no entorno Porta do Sol(3) .

“Fonte de Neptuno”. Actualmente nos xardíns do Pazo Quiñones de León

A apertura dunha importante nova vía de comunicación, chamada inicialmente “Travesía de Vigo”, e rapidamente rebautizada co nome de “Rúa Elduayen”, provocou o derribo de moitas edificacións residenciais, da fonte de Neptuno(4), da capela da Misericordia(5), e a desaparición das pequenas rúas de “Antequera” (xunto á Praza da Princesa) e a da “Soledad”. A rúa Elduayen, trazada sobre a rúa Sombrereros, da que só quedaría o pequeno retallo do inicio da praza da Constitución, remataríase no ano 1890, consolidándose así o cambio na morfoloxía urbanística dá Porta do Sol.

Os trámites para conseguir reformar a casa Ledo, a fin de acomodala á situación urbanística derivada da apertura da Travesía de Vigo, descorreron entre 1888 e 1893. Un Vigo, onde a pesar da tinta que se gastaba para reivindicar e loar o alíxero ferrocarril,  dispuña dunha nutrida rede de comunicacións por estrada, mediante vehículos de tracción animal que saían, «con ruidoso y alegre campanilleo» a diario da cidade: El Invencible n.º 3, de Ponteareas a Vigo; El Recreo n.º 1 e El País n.º 12 de Vigo a Porriño, Mondariz, Tui e Salvaterra; La Flor n.º 2 de Vigo a Ponteareas e Salvaterra; Ferro-carrilana mixta n.º 7 e Volador de Vigo, da Porta do Sol á estación férrea; El Veloz de Vigo n.º 4, a Baiona e Tui; etc, etc. (La Ciudad y los Días. Calendario Histórico de Vigo. Xosé María Álvarez Blázquez). Un Vigo, aínda na penumbra (a luz eléctrica pública non chegaría ata 1896), e que acudía á iluminación á veneciana, para alegrar festexos e celebracións organizados polas numerosas sociedades recreativas, seguía avanzando na modernización.

En 1889 instalarase o primeiro teléfono na vivenda de Antonio López de Neira; uns ano antes, por iniciativa de José Barreras, erixíanse ás primeiras fábricas de xeo de España para o subministro aos vapores de pesca e vagóns de ferrocarril. En 1891, o tráfico portuario comercial recibía un impulso importante co inicio da construción do molle de ferro, e, un ano despois iniciábanse as obras da Avenida de Cánovas del Castillo; vía que, bordeando a baluarte de A Laxe, comunicaría o porto pesqueiro do Berbés co porto comercial do Areal.

Cabeceira La Oliva

No mesmo período temporal, outros acontecementos conmovían a vida da cidade: en 1884 falecía Alejandro Chao, fundador, xunto a Juan Campañel e José Ramón Barreiro do periódico liberal “La Oliva”; nese mesmo ano, finaba en Vigo, Concepción Arenal, escritora progresista de ideas liberais e pioneira do feminismo en España. Pouco antes, en 1888, José Policarpo Sanz Soto, un dos máis significados mecenas coa cidade de Vigo, fenecía en París; quen, nun exercicio extremo de altruísmo doaría 346.026,16 pesos ouro para que, á morte da súa muller Irene Ceballos se dispuxera deles para á construción dun Instituto de ensinanza público e gratuíto (o actual Instituto Santa Irene); e legaba ademais unha cantidade aproximada de cen mil pesos para a construción dun hospital de caridade.

A tramitación da licenza de obra

É nesta conxuntura cando o 22 de maio de 1888, o promotor da vivenda, Domingo Ledo Villa, veciño da cidade e provisto dá cédula persoal nº 5.772 dirixíase ao Gobernador civil da provincia de Pontevedra expoñendo o que a continuación se transcribe: «Que es dueño de la casa nº 5 de la calle del Placer y 6 de la Soledad por adquisición a los herederos de D. Francisco Mires, lindantes con las que a los mismos se les ha expropiado para las obras de la Travesía, y teniendo deliberado emprender la edificación de la pensada casa, le es necesario adquirir la parcela sobrante de la que expropio como colindante, y a fin de emplazar la fachada a la linea de dicha travesía».

No mesmo día 22, á vista do desexo de Domingo Ledo de conseguir a adxudicación da parcela pretendida, o daquela alcalde de Vigo Primitivo Blein, diríxese ao Gobernador provincial nos seguintes termos: «Esta Alcaldía á la vista de tal pretensión se permite rogar a V.S.I. se deje en suspenso la adjudicación de la parcela que se pretende, hasta tanto esta Municipalidad no conozca por completo el Proyecto de la Travesía, las alineaciones y rasantes para los fines expuestos en mi comunicación de ayer, número 627, dirigida a VS.I. por análoga pretensión de Doña Amelia Llorente Posada».

Plano da parcela que adquire.

Non sería ata o 24 de febreiro de 1893, cinco anos despois do inicio das xestións cando, en sesión celebrada nese día, o concello acorda que, «resuelta definitivamente la linea de las edificaciones en la calle de la Soledad, al desaparecer esta y el muro que la sostiene, no halla inconveniente alguno en que Don Domingo Ledo Villa reedifique la casa de su pertenencia en el encuentro de la calle Placer, con la travesía, sujetándose á las condiciones (6) impuestas por la Jefatura de Ingenieros» e, facéndolle saber ao solicitante, que podía proceder á produción do plano, memoria descritiva e orzamento da construción do proxecto. O oficio que recollía este acordo corporativo viña asinado por Enrique Huerta (7)

Entre maio de 1888 e marzo de 1893, abondaron as vicisitudes. A importante reforma urbana non só presentou problemas técnicos, como a superación do grande desnivel existente entre as rúas “Placer” e “Soledad” coa da Travesía; ou a determinación das aliñacións e rasante da nova rúa; houbo ademais que ir salvando as demandas e desconformidades presentadas polos veciños afectados co derribo das súas casas: Lucas Moyano Bravo, Santiago Cao Rodríguez, Manuel Martínez, Enrique Rodríguez e Antonia Caballero, propietarias dos edificios 8 – 12 – 14 – 16 – 18 – 20 da rúa de “La Soledad” e o mesmo Domingo Ledo Villa, foron exemplos expresivos da presentación de reclamacións. Algunha destas instancias presentadas ao alcalde da cidade constan no expediente acumulado no Arquivo Municipal vigués. Entre as persoas expropiadas achábanse nomes eminentes da colectividade local, como é o caso de, Teófilo Llorente, Manuel Olivié e Nicolás Taboada Leal.

Unha vez salvados os inconvenientes propios dunha xestión tan complexa os propósitos do demandante víronse por fin satisfeitos. O día 9 de marzo de 1893 e despois de tan longo período dilatorio, Domingo Ledo puido presentar no concello a memoria descritiva do proxecto de modificación e reforma dá súa casa nº 5 da rúa Pracer, que fora redactado por Jenaro de la Fuente.

A continuación sinálanse algunhas das necesarias actuacións referidas na memoria en relación cos inconvenientes derivados do desnivel existente entre os extremos da nova fachada a rúa de Elduayen, e da diferenza de cota entre o baixo da rúa Pracer e a mesma Elduayen. Jenaro de la Fuente, o autor do proxecto de remodelación da casa, concretaba así estas intervencións:

      -«ha de efectuarse de nueva planta la fachada a esta vía (Elduayen) así como las vueltas a las otras calles de la Bajada a la Fuente y Placer, tomando como tipo para el enlace a ambos lados el frente recto o meseta de la rampa de enlace del Placer con la Travesía»
       -«Las dos fachadas actuales como de esmerada fábrica que son se conservan adicionando á lo largo de la del Placer la cantidad suficiente a enlazar con el chaflán o frente de rampa, y a ambas dotándolas de un tercer piso que sirve de ático a la nueva por la de Elduayen»
      -«Lo preferente del sitio hace que se procure poner el bajo todo en un nivel, para lo cual no es pequeño inconveniente la forzada pendiente de la rasante; y a este propósito se procura el vano central a cero con la rasante de referencia con peldaños en subida los dos adyacentes hacia el Naciente en bajada los del Poniente siendo vanos de ventana los de los extremos»
      -«Como es fuerza derribar el actual frontón de la fuente de Neptuno, y sustituir y regularizar la subida por aquel sitio suponemos que a una altura aproximada a la indicada existirá una meseta intermedia, según el estudio hecho por el Sr. Arquitecto Municipal (Manuel Felipe Quintana(8) ) y que recordamos haber visto, antes de las inmotivadas y contraproducentes proporciones que se dio a la rasante de la calle de la Soledad y cuya solución los propietarios indicaron con tan buena fe como oportunidad»

A memoria completábase co resumo detallado do Orzamento xeral que ascendía a un total de vinte seis mil trescentas setenta pesetas onde a obra de cantería a carpintería e a albanelería representaban as partidas máis importantes coas cantidades, 8560,00, 7952,80 e 5026,30 pesetas, respectivamente.

O 8 de abril, nun oficio asinado por Enrique Huerta, o secretario do concello daba conta de que Domingo Ledo y Villa ingresara a cantidade de de cincocentas setenta pesetas polo arbitrio do dous por cento sobre o orzamento de vinte e seis mil trescentas setenta pesetas relativos á reedificación da súa casa número 5 da “calle del Placer”. Co cumprimento desta derradeira condición poñíase fin ao longo proceso de trámites e litixios, e xa que logo, podíase facer efectivo o inicio das actividades construtivas axustadas a licenza concedida o vinte e catro de marzo último.

O xornal El Eco de Galicia, editado en Lugo entre 1872 e 1898 baixo o subtítulo “Periódico Político”, o 1 de abril de 1893, publicaba  unha nova en relación co inicio das obras de reconstrución do edificio que ía abondar en novos avatares. Referíase a a un accidente acontecido no primeiro día dos traballos de derribo da casa de Domingo Ledo. O cronista relataba así o suceso:

            Esta mañana, a las diez, ocurrió un sensible accidente en la casa de D. Domingo Ledo, de la calle de la Soledad que ayer comenzaron a derribar.
El maestro de la obra D. José Casal se cayó desde el segundo piso por la parte interior del edificio, produciéndose una intensa conmoción cerebral y algunas lesiones de importancia.
Dado parte del hecho al juzgado, presentose seguidamente el Sr. Pimentel con el médico de la Administración de Justicia Sr. Fernández Dios, quien reconoció al herido, recibiendo el juez declaración á los obreros que allí trabajaban.
El Sr. Casal fue conducido en una camilla á su domicilio de la calle Romil. Está casado, de 30 años de edad y tiene cuatro hijos.
En el lugar de la ocurrencia se presentaron también el inspector de vigilancia señor Estevez y el jefe de los municipales señor Serret, con algunos guardias, que impedían la entrada en la casa al sinnúmero de gentes que acudieron a enterarse del suceso». Días despois, e como resultado das mancaduras producidas, o mestre canteiro acabaría falecendo.

Domingo Ledo Villa

Poucas son as referencias atopadas na prensa e outras publicacións sobre Domingo Ledo Vila; sábese, que era veciño, propietario e do comercio da cidade de Vigo, e que, no ano 1892 (así consta na solicitude de liña e rasante presentada diante do alcalde da cidade o 2 de decembro dese ano) dispoñía da cédula persoal de oitava clase número 2564. As cédulas persoais eran documentos de imposición fiscal que a a partir de 1874 substituirán ás cédulas de veciñanza (desde 1845 ata 1870), e ás posteriores de empadroamento, vixentes ata 1884. A instrución de 27 de maio de 1884, clasificaba ás cédulas persoais en once clases. A recepción dunha cédula da clase primeira supoñía ter que pagar cen pesetas ao ano, mentres que os posuidores dunha cédula de clase 11ª pagaban tan só cincuenta céntimos. Debían recibir as cédulas persoais de 1ª clase todas as persoas que pagaban máis de 5000 pesetas anuais en concepto de contribución directa, mentres que a 11ª clase estaba destinada a xornaleiros e serventes. Entre ambas cantidades situábanse as tarifas das demais clases de cédulas sempre en relación coa montante total pagado polo contribuínte en comparación ás restantes contribucións. A oitava clase da cédula persoal que mostraba Domingo Ledo Villa, non o situaba na elite económica da burguesía viguesa, o cal, tendo en conta a importancia da obra emprendida, denotaba, polo menos a falta de rigor impositivo deste tipo de recurso de imposición fiscal.

Outra información sobre Domingo Ledo, encontrada no diario de Pontevedra «La Correspondencia, relacionábao coa «Lista de Jurados»; lista dos individuos que designados a chou, deberían ser sorteados para formar parte dos tribunais do xurado que exercerían nas causas que haberían de verse no terceiro cuadrimestre do ano 1900 no partido de Vigo. A lei do xurado, estivo vixente desde xaneiro de 1889 ata 1936, todo un récord na historia constitucional española. Este sistema de xurado fora considerado clasista porque na súa composición, dábase intervención ás seis maiores contribuíntes municipais, ao cura párroco e ao mestre de maior antigüidade. Domingo Ledo formaba parte da relación de cidadáns que sabían ler e escribir, e que se agrupaban na «Lista de Cabezas de Familia», a que, xunto á chamada «Lista de Capacidades» (composta por persoas con título académico ou que desenvolveran algún cargo público), servían para constituír os xurados que se encargaban de formular o veredicto que logo pasaba a un tribunal de dereito que se encargaba de aplicar a lexislación ao fallo emitido.

Outra contribución ao desenvolvemento da vida municipal foi a participación, como destacado contribuínte do seu distrito, nas «Juntas Municipales de Asociados». El Noticiero de Vigo o 25 de febreiro de 1905, notificaba a súa elección como membro deste organismo. As «Juntas Municipales de Asociados» a partir da Lei Municipal, de 4 de octubro de 1877, constituíanse para a aprobación dos orzamentos, o control das contas municipais e a creación de arbitrios; e estaba integrada por un número igual de concelleiros e asociados. Os cargos dos vocais asociados era anual e eran elixidos por sorteo entre os contribuíntes do distrito. O Real Decreto-lei, de 8 de marzo de 1924, aprobando o Estatuto Municipal, eliminou as Xuntas Municipais e constituíu como organismos municipais o «Ayuntamiento Pleno» e a Comisión Municipal Permanente.

A nova dá súa morte foi outro causa, penosa nesta ocasión, de aparición na prensa. O xornal «El Diario de Pontevedra» de 7 de maio de 1918, incluía na sección “los que mueren” a seguinte, e moi lacónica, información do seu falecemento: «En Vigo el antiguo comerciante D. Domingo Ledo Villa».

Características do edificio

Do inmoble orixinalmente existente mantéñense as fachadas laterais. Coa reforma, Jenaro de la Fuente deseñou unha nova fronte cara a rúa Elduayen, labrada en cantaría fina, a que, para axustarse ás novas aliñacións, conformou en dous planos con direccións diferentes. Foi proxectada nun momento no que a adiñeirada burguesía viguesa comezaba a demandar edificacións que salientaran a súa destacada posición económica e social na colectividade. Neste sentido, as fachadas que daban ás vías principais eran obxecto dun tratamento preferente, e en moitos casos, as iniciais do dono gravábanse en lugar destacado (nesta ocasión, no friso situado no frontón do van de acceso principal), e as casas coñecíanse polo nome do propietario (Casa Ledo).

Iniciais de Domingo Ledo no frontón do acceso principal.

A fachada verticalmente está dividida en tres corpos; o central lixeiramente adiantado, áchase enmarcado por pilastras almofadadas. A ornamentación, diferenciada en cada un dos andares como é característico nesta etapa, céntrase no sobrelinteis dos vans do corpo central e no tratamento dás ménsulas que sustenta os amplos balcóns corridos, que tanto remarcan a horizontalidade do edificio. No andar baixo, de paramentos almofadados, destaca a composición central de pilastras co seu correspondente frontón rematado con acroterios situadas no vértice e esquinas inferiores.

REFERENCIAS

(1) Calle en la histórica parroquia de Vigo, sale del cruce de la Rúa de Abeleira Menéndez con el Paseo de Granada y lleva a la Ronda de Don Bosco, cruce con la Rúa de Enrique Blein Budiño. Es una de las calles más antiguas de Vigo, ya consta en 1543, aunque la calle actual es solo un trozo de lo que fue, dado que empezaba en lo que es hoy la Praza da Constitución, y se perdía por la zona de Areosa, en un tramo llamado antaño “Rúa do Pracer de Afora” ya desaparecido. La Rúa de Abeleira Menéndez fue hasta su nombramiento, parte de esta calle. Toma el nombre de que el paseo por esta calle era placentero, en el sentido de que estaba rodeada de árboles y era un lugar agradable. (Información tomada de “los nombres de las calles de Vigo”. Daniel Antomil Pérez.)
(2) A edificación pode encadrarse na etapa coñecida como Eclecticismo Pleno. Naquela época era frecuente que, a fin de agrandar o prestixio persoal, os edificios foran coñecidas polo nome do seu propietario, levando moitas delas como símbolo as iniciais gravadas nos elementos graníticos de coroación das fachadas, neste caso, aparecen no frontón da porta de acceso principal ao edificio. A unidade do inmoble quedou alterada co engadido posterior dun sexto andar, que rompeu a súa harmonía arquitectónica.
(3) Unha das portas que permitían o acceso ao interior do recinto amurallado.
(4) A fonte de Neptuno encontrábase na Porta do Sol xusto fronte da denominada “fuente del Angelote” na praza da Princesa. A primeira referencia da súa existencia céntrase a principios do século XVII durante o reinado de Felipe III e IV. En 1809 foi cegada temporalmente co fin de obstaculizar o máis posible a estancia dos franceses na cidade durante a Guerra da independencia. O derribo da muralla de Vigo e as correspondentes obras ditas obras de expansión afectarán á fonte co seu derribo. Estaba composta dunha grande escultura de Neptuno así como un escudo de Vigo. Medía cerca de tres metros e medio e tiña tres canos e un pío bebedeiro, terminando nun lavadoiro. En 1986, despois de realizada unha restauración, emprazouse no xardín inglés do Pazo de Castrelos (lugar onde, grazas a iniciativa de Manuel Olivié -o daquela secretario do concello-, permaneceu desde que foi retirada da Porta do Sol. A placa conmemorativa labrada en pedra, que, en 1795, engadiuse ao conxunto dá fonte; hogano pódese ver no paseo dos escudos heráldicos, no mesmo pazo de Castrelos.
(5) A súa antigüidade non está clara; José de Santiago, no seu volume «Historia de Vigo y su comarca», afirma que «la había visto citada en documentos de 1450», aínda que non refería a fonte. Segundo conta José Espinosa Rodríguez (cronista oficial da cidade de Vigo desde 1937 ata a súa morte producida no mes de decembro de 1966), no seu libro «Tierra de Fragoso»: a Igrexa da Misericordia estaba situada na actualmente chamada praza de Argüelles (antes praza dá “Yerba”); tiña unha fachada de cinco o seis metros rematada cunha espadana e contaba cun tellado a dúas augas.
No ano 1815, a capela da Misericordia acolleu o culto relixioso que a igrexa da Colexiata tivo que deixar de dar debido ou derrube dá bóveda da súa capela maior. A explosión da polvoreira do Castelo de San Sebastián, producido cando se estaba celebrando un acto relixioso en conmemoración da festa da Reconquista, foi a causa do esboroamento. Este suceso, deu o golpe definitivo ao edificio, que se encontraba xa en práctica ruína. Logo de correspondente petición a S.M.; e de conseguirse o financiamento das obras, a través da recadación a concesión de determinados arbitrios (o antigo imposto sobre o sal, o sobrante do Erario municipal en cada exercicio; os tres reais, en arroba de lino que se viñan recadando na aduana, destinados á construción de camiños; un real que tiña que pagar cada cabalería que saía da vila; … etc); o Rei, accede á proposta da construción du novo templo da Colexiata; e, no 25 de xuño de 1816, profesionalmente e con toda solemnidade foi conducida a primeira pedra do ansiado templo, ata a área do templo.
A maior abastanza, para conseguir a construción do templo, esgrimíronse argumentos (carecía de pila bautismal, as súas pequena dimensións, a falta de campá, etc, etc), relativos á falta de condicións da capela da Misericordia. (Construción de la nueva Colegiata, por Bremón Sánchez, del Archivo Municipal. Artigo publicado no xornal Martin Codax).
(6) Entre as trece condicións á que debería suxeitarse a construción, redactadas polo enxeñeiro encargado Alejandro Cerdá Moróder, recóllese a continuación unha escolma, que permitirá á persoa lectora achegarse as preocupacións e necesidades que naquel momento as autoridades administrativas priorizaban na obtención de espazos urbanos de convivencia:
-El solicitante deberá construir en terreno de su propiedad y sin perjuicio de tercero. -Se establecerá la fachada paralela a la arista del paseo y distará tres metros por lo menos de esta.
-En las fachadas no puede haber balcón ni cuerpo alguno que sobresalga de ella mas de cuarenta centímetros y solo en el caso en que la linea que se establezca diste tres o mas metros del paseo, podrá darse a los balcones mayor vuelo.
-El solicitante tomará las disposiciones necesarias para que las aguas del edificio, no viertan directamente sobre el afirmado, paseo y cuneta de la carretera.
-En todo el largo de la fachada y antes de proceder a la construcción del tejado se cubrirá la cuneta con buenas losas de sillería sentadas sobre muretes de manpostería con mortero.
-Cuando haya necesidad de construir un paso para carruajes, en ningún caso podrá ser de una longitud mayor de tres metros, se colocarán las losas que han de cubrir la cuneta a la altura de la arista exterior del paseo, debiendo enlazar los planos que, en la acera y en ese paseo resulten a niveles distintos, por otros dos que tengan una pendiente de un tercio en el sentido del eje de la carretera.
-Durante la construcción no podrá el solicitante depositar materiales en el firme, paseo, cunetas y taludes de la carretera, ni obstruir el tránsito público con los medios de transporte, quedando responsable á la reparación de cualquier daño que con motivo de las obras, se origine en la carretera. -Antes de empezar las obras se presentará la correspondiente licencia á uno de los empleados de la carretera, caducando de hecho, si no se dan principio á ellas en el término de un año, a contar de la fecha de la misma.
-Si se presenta alguna circunstancia especial no prevista en las condiciones que preceden, se suspenderá instantáneamente la construcción y por el empleado encargado de la carretera se consultará el caso con el Ingeniero para que dicte las nuevas condiciones necesarias.
(7)Enrique Huerta era o secretario do concello durante o periodo de obtención da licenza municipal de construción da edificación, iniciado o 22 de maio de 1888. Durante ese prolongado período, a autorización concedeuse o 24 de marzo de 1893, desempeñaron a alcaldía: Primitivo Blein (15 de xaneiro de 1888 ata o 1 de decembro de 1889), Norberto Velázquez Barrio (do 1 de decembro de 1888 ao 22 de setembro de 1890), Joaquín Yañez Rodríguez (do 1 de outubro de 1890 ao 4 de setembro de 1892), accidentalmente, e debido ao falecemento de Joaquín Yañez, no período final dá concesión, ocupou a alcaldía Manuel Domínguez González, a quen sucederían, Feancisco Molíns Pascual e Lorenzo del Río.
“El Regional: Diario de Lugo”, de 24 de outubro de 1901, na sección “Los que mueren”, informaba do pasamento de “Enrique Huerta de Moría, secretario del ayuntamiento de Vigo”.
El eco de Galicia: órgano de los gallegos residentes en las Repúblicas Sud-Americanas no Num. 353 10 de agosto de 1901, con motivo do finamento de Enriqueta Huerta Rodríguez, referíase ao seu pai como “archivero del Municipio”. Enriqueta, a súa filla, era a esposa de José Torres Creo, profesor de piano e organísta da Colexiata.
(8) Manuel Felipe Quintana Ochaita, arquitecto titulado pola Real Academia de Bellas Artes de San Fernando, naceu en Madrid o 26 de maio de 1842 e finou en Vigo a consecuencia dun ataque de apoplexía, o 20 de xaneiro de 1911. En 1886 trasladouse a Vigo, para ostentar o cargo de arquitecto municipal. Foi tamén o arquitecto da diocese de Tuy. Son obras súas a Casa para Francisco Solleiro (1891) no n.º 21 da rúa Policarpo Sanz (esquina Velázquez Moreno), a Igrexa de Santiago de Vigo (1896-1907) na avenida de García Barbón, a Casa de Estanislao Durán (1901) na rúa do Príncipe esquina Velázquez Moreno e a igrexa e asilo das Irmás dos Anciáns Desamparados (1892-1910) na rúa de Pi i Margall, todas elas na cidade de Vigo; e a igrexa de Santa María (1909) no Porriño. A hemeroteca recolle algúns momentos amargos relacionados coa súa vida profesional, así, o diario de Lugo “El Regional” de 20 de outubro de 1889 daba a coñecer a suspensión de emprego e soldo do Arquitecto municipal: “El alcalde de Vigo, que hace algunos días ha suspendido de empleo y sueldo al Arquitecto de aquella ciudad D. Manuel Felipe Quintana, en vista de su morosidad en los trabajos que se le encomiendan por la corporación municipal, propuso á este su separación definitiva habiéndose así acordado en sesión última”. O 19 de xuño de 1907, o mesmo periódico, recollía os acordos tomados pola asemblea de arquitectos de Galica reunidos no seu “Congreso Regional” celebrado os días 15, 16 e 17 na cidade da Coruña, amosándose como a primeira das decisións tomadas a seguinte: “La expulsión del arquitecto municipal de Vigo D. Manuel Felipe Quintana de dicha Asociación”.
O diario vigués “El Noticiero de Vigo” de 23 de xaneiro de 1911, na sección LOS QUE MUEREN, tres días despois do seu falecemento, daba conta do traslado do cadaleito nos seguintes termos:
«En la tarde del sábado fue conducido al cementerio el cadaver del que fué arquitecto municipal de Vigo D. Manuel Felipe Quintana. Recogían las cintas del féretro el ingeniero D. Eduardo Cabello, el médico de la Armada Sr. Artime, el director de telégrafos señor Váquez y el cajero del Banco Sr. Montenegro. El duelo lo formaban los párrocos D. Faustino Ande y D. Argimiro Martinez, el alcalde don Manuel Diego Santos, el coronel de Ingenieros D. Felix Casuso, D. Rafael Pérez Sala y D. Enrique Curbera. A la familia del finado le reiteramos nuestro pésame.»

BIBLIOGRAFÍA CONSULTADA

  1. ARQUIVO E HEMEROTECA MUNICIPAL DE VIGO. Expediente: casa de D. Domingo Ledo Villa. Na rúa Pracer nº 5; Abeleira Menéndez nº 1; Porta dos Sol nº 12- Arquitecto: Jenaro de la Fuente (22 de mayo de 1888).
  2. CARLOS CAAMAÑO. Hemeroteca ABC de 01/11/1917. La clase media. Impuestos y arbítrios (páxina 4). http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1917/11/01/004.html
  3. VÁQUEZ GIL, LALO/GONZÁLEZ FERNÁNDEZ, X. MIGUEL. Os alcaldes e os concellos de Vigo. Os alcaldes do XIX. Páx. 57, 58 e 59. Ediciones Cardeñoso /978-84-87379-70-3/.
  4. FLÓREZ ENRIQUE, 1702-1773. Continuación de las memorias de la Santa Iglesia de Tuy y colección de los chronicones pequeños publicados, e inéditos, de la Historia de España [234]. 2ª Edición, publicada en Madrid: en la Oficina de la Viuda e Hijo de Marín, 1799. Tomado de Galiciana
  5. FERNANDO. Obispo de Tui. A nuestros amados en el Señor El Excmo. Ayuntamiento y fieles de la ciudad de Vigo. Boletín Eclesiastico de Obispado de Tuy. Ano XXIX. Nº 766 de 28 de xaneiro de 1888.
  6. LOS QUE MUEREN. El Noticiero de Vigo” de 23 de xaneiro de 1911,
  7. MANUEL FELIPE QUINTANA SUSPENDIDO DE EMPLEO Y SUELDO. El regional: diario de Lugo: Num. 2076 (20/10/1889)
  8. EL CONGRESO REGIONAL DE ARQUITECTOS. El regional: diario de Lugo: Num. 8156 (19/06/1907)
  9. LOS QUE MUEREN. El Noticiero de Vigo: diario independiente de la mañana: Num. 10831 (23/01/1911)
Publicado en Casas de Vigo | Etiquetado , , , , , | Deixar un comentario

En defensa de Venezuela

Para a lectura do artigo de Boaventura  de Sousa Santos premer na imaxe:

Publicado en As alleas | Deixar un comentario

Por que nos convén estudar a revolución rusa?

Per què ens convé estudiar la Revolució Russa?, é o título da conferencia pronunciada por Josep Fontana i Lázaro no acto de presentación dá Comissió del centenari de la Revolució Russa, celebrado o 28 de febreiro de 2015. O texto foi recentemente publicado na revista Sin Permiso.

Para ler o artigo premer sobre a figura.

Publicado en As alleas | Etiquetado , , | Deixar un comentario